Czy każdy produkt mający kontakt z żywnością musi posiadać deklarację zgodności?

Jednym z najczęściej zadawanych pytań przez importerów jest:

„Czy każdy produkt mający kontakt z żywnością musi posiadać deklarację zgodności?”

Odpowiedź brzmi:

Nie. Obowiązek sporządzenia deklaracji zgodności zależy od rodzaju materiału oraz przepisów, które go regulują.

To jedno z najczęściej błędnie interpretowanych zagadnień dotyczących materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością (Food Contact Materials – FCM).

Czym są materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością?

Są to wszystkie materiały i wyroby, które są przeznaczone do kontaktu z żywnością lub których taki kontakt można racjonalnie przewidzieć.

Do tej grupy należą między innymi:

• butelki i bidony,
• kubki i szklanki,
• talerze i miski,
• pojemniki na żywność,
• sztućce,
• deski do krojenia,
• garnki i patelnie,
• formy do pieczenia,
• silikonowe akcesoria kuchenne,
• elementy urządzeń AGD mające kontakt z żywnością, takie jak zbiorniki na wodę, pojemniki czy mieszadła.

Niezależnie od materiału wszystkie te produkty muszą spełniać ogólne wymagania rozporządzenia (WE) nr 1935/2004. Oznacza to, że w normalnych lub dających się przewidzieć warunkach użytkowania nie mogą uwalniać do żywności substancji w ilościach, które mogłyby zagrażać zdrowiu człowieka lub powodować niedopuszczalne zmiany w składzie albo właściwościach żywności.

Skąd bierze się zamieszanie?

Wiele firm zakłada, że skoro produkt ma kontakt z żywnością, to zawsze powinien posiadać deklarację zgodności.

To nie do końca prawda.

Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 nie wprowadza ogólnego obowiązku sporządzania deklaracji zgodności dla wszystkich materiałów. Przewiduje natomiast możliwość ustanowienia szczegółowych przepisów dla wybranych grup materiałów. Dopiero te przepisy mogą nakładać taki obowiązek.

Dlatego odpowiedź na pytanie o deklarację zgodności zawsze zaczyna się od ustalenia, z jakiego materiału wykonano produkt.

Kiedy deklaracja zgodności jest obowiązkowa?

Najbardziej znanym przykładem są tworzywa sztuczne.

Rozporządzenie (UE) nr 10/2011 wymaga, aby materiały i wyroby z tworzyw sztucznych przeznaczone do kontaktu z żywnością były objęte deklaracją zgodności na określonych etapach obrotu.

Drugim ważnym przykładem są wyroby ceramiczne.

Dyrektywa 84/500/EWG również przewiduje obowiązek sporządzenia deklaracji zgodności dla wyrobów ceramicznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Dokument potwierdza między innymi spełnienie wymagań dotyczących migracji ołowiu i kadmu.

Obowiązek sporządzania deklaracji zgodności występuje również dla niektórych innych materiałów objętych szczegółowymi przepisami unijnymi.

A co z pozostałymi materiałami?

W przypadku wielu materiałów nie istnieją obecnie jednolite przepisy unijne wymagające sporządzania deklaracji zgodności.

Dotyczy to między innymi wielu wyrobów wykonanych z:

• stali nierdzewnej,
• aluminium,
• żeliwa,
• szkła,
• drewna,
• papieru i tektury,
• silikonu.

Nie oznacza to jednak, że takie produkty nie podlegają przepisom.

Nadal muszą spełniać wymagania rozporządzenia (WE) nr 1935/2004, a w wielu przypadkach również przepisy krajowe lub normy branżowe stosowane do wykazywania zgodności.

Czy brak deklaracji oznacza, że produkt jest niezgodny?

Nie.

Jeżeli dla danego materiału przepisy nie wymagają sporządzenia deklaracji zgodności, jej brak nie oznacza automatycznie, że produkt został niezgodnie wprowadzony na rynek.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Obowiązek zapewnienia zgodności produktu z przepisami nie zawsze oznacza obowiązek posiadania deklaracji zgodności.

Dlaczego więc producenci często wystawiają deklaracje również wtedy, gdy nie muszą?

Ponieważ jest to wygodny sposób przekazywania informacji w łańcuchu dostaw.

Deklaracja może zawierać informacje o zastosowanych materiałach, wykonanych badaniach czy przepisach, które producent uwzględnił podczas oceny produktu.

Dla importera jest to często pierwszy dokument potwierdzający, że dostawca świadomie zarządza zgodnością swoich wyrobów.

W praktyce wielu producentów przygotowuje deklaracje również dla materiałów, dla których przepisy nie nakładają takiego obowiązku. Wynika to z oczekiwań klientów oraz dobrej praktyki biznesowej, a nie z bezpośredniego obowiązku prawnego.

Co powinien zweryfikować importer?

Zamiast pytać:

„Czy dostawca przesłał deklarację zgodności?”

warto zadać znacznie ważniejsze pytanie:

„Na jakiej podstawie producent potwierdził zgodność materiału z wymaganiami dotyczącymi kontaktu z żywnością?”

Odpowiedź może obejmować:

• raporty z badań migracji,
• specyfikacje materiałowe,
• wyniki badań laboratoryjnych,
• informacje od producentów surowców,
• inną dokumentację techniczną potwierdzającą bezpieczeństwo produktu.

To właśnie komplet dokumentacji pozwala wykazać zgodność produktu podczas kontroli.

Podsumowanie

Nie każdy produkt przeznaczony do kontaktu z żywnością musi posiadać deklarację zgodności.

Obowiązek jej sporządzenia dotyczy przede wszystkim materiałów objętych szczegółowymi przepisami unijnymi, takich jak tworzywa sztuczne czy wyroby ceramiczne. Dla wielu innych materiałów przepisy nie wymagają wystawiania deklaracji, choć nadal konieczne jest wykazanie zgodności z rozporządzeniem (WE) nr 1935/2004.

Z punktu widzenia importera najważniejsze nie jest więc samo posiadanie deklaracji, ale możliwość udokumentowania, że produkt jest bezpieczny i spełnia wymagania obowiązujących przepisów.